Poradnik Fedora Core

Witryny związane z Fedorą Core

• fedora.redhat.com/	• fedoraproject.org/	• fedorafaq.org/
• fedora.pl/	• faq.fedora.pl/	• wiki.fedora.pl/	• forum.fedora.pl/
• fedorapl.org/	• wiki.fedorapl.org/	• forum.fedorapl.org/

Krótki wstęp

Zrzut ekranu

Witaj w poradniku, który pomóc może Tobie i Twoim znajomym!
Znajdziesz tutaj porady, definicje, ciekawostki i zrzuty ekranu .

Uprzedzam, że na początku nie wszystko wydaje się proste, więc upraszam o cierpliwość .
Linux nie jest Windowsem, w którym wiecznie klikasz → Dalej.

 

 

 

Pliki i katalogi systemu

By zrozumieć, dlaczego pliki wrzucamy w dane miejsce, a nie inne, należy zrozumieć strukturę katalogów oraz poznać część plików systemu.

• / – katalog główny systemu. Można go porównać do C:\WINDOWS, ale tylko częściowo
• /bin – aplikacje niezbędne do rozruchu komputera oraz wykonywania jakichkolwiek operacji. Katalog /usr/bin jest do niego podobny, ale zawiera nie tyle zbędne, co nie-niezbędne pliki, należące do aplikacji środowiska graficznego itp.
• /lib – katalog bibliotek. Analogicznie do /bin, niezbędne, a w /usr/lib należące do aplikacji
• /etc – pliki konfiguracyjne
• /etc/X11/xorg.conf – konfiguracja serwera X, szkieletu systemu obsługi urządzeń wejściowych oraz interfejsu graficznego
• /etc/yum.repos.d/ – katalog zawierający pliki z informacjami o repozytoriach
• /etc/fstab – plik zawierający informacje o partycjach i montowalnych nośnikach danych
• /etc/inittab – plik zawierający m.in. konfigurację systemu dotyczącą startowania w odpowiednim trybie
• /home – zawiera katalogi domowe
• /opt – książkowo siedzą tam większe programy. na przykład w SuSE jest tam KDE
• /var – katalog zawierający zmienną zawartość (ang. variable – zmienna) – dzienniki aplikacji, kolejki drukowania, pamięć podręczną proxy
• /usr – katalog zawierający pliki nienależące do jądra systemu
• /usr/share – katalog zawierający współdzielone pliki (ang. shared – współdzielone) różnych aplikacji – motywy, motywy ikon, kursorów, zasoby aplikacji.

Dla dociekliwych…

→ więcej na ten temat

Definicje

Linux

jądro systemu operacyjnego. Samodzielne jest bezużyteczne.

GNU/Linux

system operacyjny składający się z jądra Linuksa oraz narzędzi GNU.

Montowanie

proces nie tyle podłączania urządzenia, co jego identyfikacji i udostępnienia do użycia użytkownikom systemu. Umożliwia on odczyt z partycji/urządzenia i ewentualny zapis, gdy nośnik obsługuje.
Nośników w celu zapisu nie montujemy jedynie w przypadku nagrywania płyt.

2 słowa o nazwie…

Fedora Core jest systemem opartym o Linuksa, zawierającym wyłącznie wolne (o otwartym kodzie źródłowym) oprogramowanie.
Wielu ludzi niepoprawnie nazywa system “Fedora Linux”. Zapamiętaj, instalujesz “Fedorę” lub “Fedorę Core” (czytać Fedorę Kor) .

Różnice

Podstawowe kwestie, które różnią Fedorę Core od Windowsa:

• system plików → Windows posiada obsługę jedynie NTFS (New Technology Filesystem) oraz FAT/32 (File Allocation Table)
• pulpit → tutaj nie znajdziesz ikon Mój komputer,
  czy Moje dokumenty. Tutaj obowiązuje inna struktura katalogów, więc na pulpicie znaleźć możesz ikony Kosza/Śmietnika, System, oraz Katalog domowy
• konfiguracja → w zależności od wybranego środowiska graficznego otrzymujesz więcej, lub mnie opcji, jednak zawsze będzie ich więcej, niż w systemach z Redmond.

Linux jest o tyle mądry, że nie wymaga stałej defragmentacji dysku, gdyż robi to na bieżąco.

Defragmentacja

to fizyczne przenoszenie plików na dysku, dzięki czemu dane nie są porozrzucane. Nie wpływa to na położenie plików w systemie plików.
Znacznie natomiast ułatwia to systemowi pracę – działa szybciej i wydajniej .

Instalacja

Instalacja systemu przebiega w kilku krótkich krokach.

Na komputerach z przynajmniej 2000 roku system instaluje się w kilkanaście minut.
Nie wspomnę o moim komputerze firmy Dell z roku ‘98 .

Zrzut ekranu

Instalacja może przebiegać w trybie graficznym, jak i tekstowym, w wielu językach, w tym i po polsku.

Po pierwsze musimy na dysku mieć obrazy dysków (archiwa danych nagrywanych na dyskach) CD-R(W) lub DVD+/-R(W).

Pobrać je można z oficjalnej witryny systemu.

Nagrywamy obraz dysku, nie dysk z danymi!

Po drugie musimy włożyć płytę do napędu, nim rozpocznie się uruchamianie systemu z dysku (jeśli zainstalowany jakikolwiek), czyli zaraz po teście pamięci, lub nawet przed, o ile się uda.
Mając uruchomiony komputer wkładamy płytkę i nie wsuwając się do napędu uruchamiamy komputer ponownie.

Ekran powitalny przed uruchomieniem instalatora

Naciskamy [ Return ], czyli tzw. [ Enter ].

Test spójności danych nośnika instalacyjnego

Teraz naszym oczom ukazać się powinien niebieski ekran z czerwonymi przyciskami.
W nim możemy sprawdzić spójność danych na płytach.

Ominąć można to naciskając strzałkę w prawo na klawiaturze i potwierdzając (klawiszem [ Return ]). Ominęliśmy sprawdzanie spójności danych zapisanych na płycie/płytach.

Uruchamianie instalatora i ekran powitalny

W chwili obecnej uruchamia się Anaconda, instalator systemu. Wyświetli ekran powitalny. Naciskamy → Dalej, by rozpocząć instalację.

Wybieramy język

Rzecz jasna polski w moim przynajmniej przypadku .

Układ klawiatury

Ustawiony na optymalny dla wybranego języka. Można oczywiście zmienić.

Partycjonowanie

Program partycjonujący na kolorowo powinien wyświetlić “tabelkę” przedstawiającą partycje.
W ten sposób bardzo łatwo ten krok nam pójdzie , jeśli tylko wiemy, jak system spartycjonować.

Partycje FAT i NTFS to partycje Windows. ext2, ext3, ReiserFS i inne to głównie systemy plików Linuksowych.

Wystarczą nam 2 partycje dla systemu: swap – partycja wymiany i / – katalog główny.

Nie przesadzajmy z rozmiarem tej 1. W zupełności wystarczy 256MB.
Katalog główny, “/” powinien mieć przynajmniej 3GB, by zmieścił się system i pliki użytkownika (-ów).

Można także stworzyć partycje dla innych katalogów takich jak /var, /usr itd, ale to sie mniej przydaje.

Jeżeli mamy partycje Windows, to będziemy mogli przeglądać ich zawartość.
Partycje z systemem plików FAT/32 podmontowywane są do zapisu/odczytu, jak również NTFS, jednak zapis na partycjach NTFS jest eksperymentalnym rozwiązaniem, więc jest to trochę ryzykowne rozwiązanie.
Może powodować problemy systemom Windows.

Dla dociekliwych…

odnośnie montowania partycji FAT.

Sieć

Jeśli wykryta została karta sieciowa można skonfigurować wstępnie sieć. Można to również zostawić na później.

Data i czas

Jak wszędzie, tak i tutaj ustawić należy strefę czasową. Konkretne ustawienia daty i czasu można zmienić przy pierwszym logowaniu, w kreatorze, który zawsze się wtedy uruchamia.

Hasło roota

Root

to inaczej superużytkownik, mający pełne prawa do wszelkich plików systemu. Logowanie jako root to narażanie systemu na niebezpieczeństwo, dlatego też zawsze każdy ma własne konto i przez sudo lub su uruchamia polecenie z uprawnieniami root-a.

Pakiety i repozytoria

W tym kroku wybrać można, co system ma umożliwiać oraz dodać repozytoria.
Odpowiednia opcja pozwala dostosować wybranie pakietów po kliknięciu → Dalej.

Po tej operacji sprawdzane są zależności – ich spełnienie lub brak. Następnie pakiety zawarte na pięciu płytach, które musialeś/musiałaś pobrać są instalowane w docelowym systemie.

Przed kolejnym krokiem system jest wstępnie konfigurowany i przygotowywany do uruchomienia.

Ponowny rozruch

Ostatnim już krokiem instalacji jest ponowny rozruch. Instalator wysuwa automatycznie płytę i prosi o naciśnięcie przycisku Uruchom ponownie.

→ Więcej zrzutów z Fedory Core, z wersji 6

Czy wiesz, że…

instalator Fedory Core, Anaconda, jest używany również w CentOS-ie, Auroksie i VidaLinuksie?

Programy

Po instalacji mamy już gotowy system do pracy, posiadamy m.in. takie programy jak (w zależności od wyboru) :

• Firefox – przeglądarka sieci
• Evolution – klient poczty
• Gaim – komunikator
• GIMP – edytor grafiki rastrowej
• Totem – odtwarzacz filmów.

Nie są to jednak wszystkie pozycje .
Po instalacji systemu i uruchomieniu go z dysku możemy doinstalować ich tysiące .

Czy wiesz, że…

naciskając klawisze Control + Alt + Escape możesz łatwo zamknąć nie odpowiadającą aplikację, oraz wszystkie jej okna?

Wystarczy wcisnąć tę kombinację, nie przytrzymując klawiszy i skliknąć okno takiej aplikacji.

Może chcesz zainstalować środowisko graficzne?

• KDE: yum groupinstall "KDE Desktop Environment"
• GNOME: yum groupinstall "GNOME Desktop Environment"
• XFCE: yum groupinstall "XFCE"

W ten sposób zainstalujemy całe grupy pakietów, co ułatwia pracę i nie wymaga instalacji pojedynczych pakietów. Wiele osób twierdzi, że grupy są dobrze zaprojektowane, jednak zdania są podzielone .

Yum

Yellowdog Updater, Modified jest konsolowym narzędziem (działającym w trybie tekstowym, w terminalu) służącym do zarządzania pakietami.
Posiada on nakładkę Yum Extender, jednak z powodu wielu w niej zawartych błędów i przez nią powodowanych problemów nie jest zalecane jej używanie do wszelkich aplikacji. Pełną aktualizację lepiej wykonać z poziomu terminala.

O terminalu…

Większość podawanych w tym poradniku poleceń wydajemy z poziomu administratora, czyli po zalogowaniu poprzez su - w terminalu/konsoli.

Nie zapomnij myślnika po poleceniu “su”. Jest on bardzo ważny, gdy przelogowujemy się.
Czasem jego brak powoduje problemy.

Możemy również skonfigurować sudo, czyli program, który umożliwia wykonanie polecenie jako root, jednak bez podania jego hasła, a swojego, lub żadnego.

W tym celu edytujemy plik /etc/sudoers narzędziem “visudo”. Jest to krótko mówiąc edytor VI(M).
Osobiście wolę użyć nano w tym celu, niż VI(M), bo nie lubię tego edytora.

Osobiście czyniłem to tak (jako root → su -):

nano /etc/sudoers

Znalazłem poniższe linijki:

# Same thing without a password

# %wheel ALL=(ALL) NOPASSWD: ALL

i zamieniłem drugą z nich na:

%grupa_mojego_użytkownika ALL=(ALL) NOPASSWD: ALL

Grupa użytkownika to w większości przypadków jego nazwa. Sprawdzić można listę w programie “Użytkownicy i grupy”.

W KDE menu K → Administracja, w GNOME Środowisko → Administracja.

---

Terminal w GNOME znajdziesz w menu Aplikacje → Akcesoria.
W KDE jesto to K → System → Terminal.

Jak wygląda okno terminala?

Zrzut ekranu

Terminal

wszechstronny program, emulujący tryb tekstowy Linuksa, służący praktycznie do wszystkiego. Możliwości są duże: od słuchania muzyki, oglądania filmów, do przeglądania stron w trybie tekstowym. Terminal także służy do szybkiego poruszania się po systemie i jego koordynowania.

Czy wiesz, że…

Fedora Core jest 3 pod względem wyboru systemem Linux wg distrowatch.com?

Instalacja pakietów: Yum i RPM

Paczkę można zainstalować poprzez automatyczne pobrane jej z sieci, lub ręczne jej pobranie i instalację.
Zanim jednak zaczniemy procedurę instalacji paczki, sprawdźmy, czy nie mamy już paczki zainstalowanej.

rpm -q nazwa_paczki

Instalacja

Jeśli nie mamy – możemy zainstalować.

yum install nazwa_paczki

Możemy również zainstalować z pobranej ręcznie paczki.

rpm -ivh nazwa_paczki_rpm

Jeśli mamy problem z zależnościami, instalujemy korzystając z Yuma.

yum localinstall nazwa_paczki_rpm

Czasem występują komunikaty mówiące o braku podpisu cyfrowego.
Tutaj pomaga edycja pliku /etc/yum.conf i zmiana “1″ w linii “gpgcheck” na “0″.

Aktualizacja

Jeśli posiadamy paczkę w systemie, możemy ją zaktualizować.

yum update nazwa_paczki

Inny sposób, to aktualizacja poprzez

rpm -Uvh nazwa_paczki_rpm

Poniższe polecenie podane bez argumentów aktualizuje wszelkie paczki, dla których dostępne są aktualizacje.

yum update

Dzięki poniższemu polecenie możemy zaktualizować system do nowej wersji.

yum upgrade

Usuwanie

By usunąć paczkę najlepiej użyć Yuma – on zapyta się przed ostatecznym usunięciem, czy chcemy to zrobić.

yum remove nazwa_paczki

Jeśli nie mamy połączenia z internetem, możemy również Yuma użyć:

yum –noplugins –disable-repo=\* remove nazwa_paczki

Jednak z usuwaniem paczek należy być ostrożnym. Warto również na przykład na polskim forum Fedory Core zapytać, czy usunięcie wylistowanych paczek nie niesie ze sobą problemów.

Zależności

wzajemne wymagania między pakietami. Na przykład KDE wymaga bibliotek KDE i Qt, a te z kolei wymagają innych. Dawniej znane były tzw. piekła zależności, przez które ludzie mieli problemy z instalacją. Nieco później nastała era prekompilowanych pakietów, które częściowo rozwiązywały problem. Obecnie jest to najlepszy sposób, bardzo dopracowany i niezwykle profesjonalnie funkcjonujący. Instalacja z repozytoriów jest o wiele łatwiejsza niż w Windows i eliminuje problemy z zależnościami.

Repozytoria

serwery, na których przechowywane są pakiety, pobierane przez programy do zarządzania pakietami typu Yum. Są to po ludzku mówiąc przechowalnie paczek .

Przydatne polecenia

man nazwa_polecenia/programu

wyświetla dokumentacje i podpowiedzi związane z podanym programem. Warto “zapytać” mana o dane polecenie, przed jego wykonaniem. Zdarzały się przypadki usunięcia połowy plików systemu . Opisane na polskim forum Fedory Core.

./nazwa_pliku lub sh nazwa_pliku

uruchomimy pliki wykonywalne (często z ikonką terminala, typ sprawdzić można we właściwościach pliku, jeśli nie jesteśmy pewni). W większości przypadków są to konsolowe instalatory. Jeśli przy uruchamianiu pliku otrzymamy “brak dostępu”, musimy plikowi nadać uprawnienia do uruchamiania. Używamy w tym celu komendy chmod a+x nazwa_pliku

wget <’http-link_do_jakiegoś_pliku’>

za pomoca wget można ściągnąć każdy plik z internetu podając jego lokalizację, można także wznawiać nim zerwane połaczenia.

Nawiasy trójkątne umieściłem, by było czytelniej . Apostrofu lepiej używać, by wget się nie pomylił .

tar -zxvf lub tar -jxf

tym poleceniem wypakujemy plik(i) m.in. tar.gz.

tar -jxvf lub tar -jxf

tym poleceniem wypakujemy pliki(i) m.in. tar.bz2.

cat

wyświetla źrodlo pliku np. cat /ect/fstab.

mount -a

odświezy fstab, bez ponownego rozruchu komputera.

chmod

sluży do zmiany uprawnien dostępu dla pliku bądź katalogu.

chown

pozwala zmienić właściciela pliku lub katalogu.

chgrp

pozwala zmienić grupę pliku lub katalogu (użytkownicy są w grupach).

ps

wyświetla listę aktualnie przeprowadzanych procesow.

top

z angielskiego “góra”. Wyświetla listę “górujących” na liście zasobożernych procesów .

cp

kopiuje pliki, wyglada to tak: cp /coś/co/chcemy/skopiować /folder/do/którego/ma/się/skopiować.

mv

przenosi pliki, składnia j/w.

mkdir nowy_katalog

utworzy nowy katalog.

rmdir

usuwa katalog, ale tylko pusty.

rm

sluży do usuwania plikow oraz katalogu z plikami. Z opcją -rdf usuwa katalogi razem z zawartością, bez pytania. Ostrożnie z nim!

cd nazwa_folderu

pozwala wejść do folderu, a np cd .. pozwala wejść o jeden katalog wyżej. Samo cd zmienia przechodzi do katalogu aktualnego użytkownika.

df -h

pokazuje partycje/miejsce na dyskach itp.

df -T

podobnie jak wyżej, tylko troszke inaczej.

fdisk -l

zw. z partycjami – także przydatne.

ls -l

wyświetli nam wszystkie pliki i katalogi w naszym dom. folderze – ls odpowiednik dosowskiego dir, lecz kolorujący wylistowywane elementy. dir jest również dostępne.

free -m

pokazuje ilość zajętej/wolnej pamięci RAM i bufor.

w

pokazuje kto jest zalogowany do systemu.

cal

kalendarz.

ifconfig

wyświetla IP oraz interfejsy sieciowe.

killall dowolny_program

jeśli chcemy “zabić” jakiś proces/program.

reboot

ponowne uruchomienie komputera.

shutdown

zamykanie systemu. Niektórzy używają “halt” lub “poweroff” do tego celu.

Czy wiesz, że…

naciskając klawisze Control + Alt + Escape możesz przelogować się, czyli przeładować środowisko graficzne, bez ponownego rozruchu komputera? Należy jednak tylko zapisać swoje prace, przed wykonaniem tej operacji .

Odnośnie dystrybucji

Jeśli nie lubisz Fedory, z różnych powodów, nie zatruwaj nam życia, tylko zainstaluj sobie swój ulubiony system. Zachowywałem się podobnie w odniesieniu do Ubuntu: niesłusznie, bo system okazał się idealnym dla mnie – prosty, funkcjonalny, szybki i niezawodny, ale nie chcę robić Fedorze antyreklamy .

Poradnik oparty o poradnik Ubuntu Dapper Drake autorstwa (po)uela.

Podziękowania dla autora pierwowzoru, pouela oraz WalDo, siekiery, swiateksa i innych, którzy pomogli, pomogą, lub zgorszą autora .

_______________
Pozdrawiam, Livio(PL) |